Cultuur is (van) iedereen.

Bij cultuur denken veel mensen vaak aan ‘moeilijke’ dingen. Van modern theater tot hedendaagse kunst, van opera tot experimentele jazz. Ja, natuurlijk is dat cultuur, maar cultuur begint bij jezelf, zodra je uit je bed stapt en je gordijnen open schuift. Cultuur is op de eerste plaats wat we met elkaar delen, welke gewoontes we hebben, welke verhalen we vertellen, hoe we met elkaar omgaan; kortom wat we als vanzelfsprekend beschouwen. Niet datgene wat er al vanzelf was (dat is natuur; het tegenovergestelde van cultuur), maar wat we met elkaar bewust of onbewust bedacht, gemaakt, afgesproken hebben. Zo heb je verschillen in de cultuur van specifieke groepen mensen, zoals in een specifiek dorp, land, taal, geloof, welke kleren we dragen, hoe onze huizen er uitzien. Maar ook hoe een tafel er uit moet zien, of wat voor soort muziek bij een gebied hoort, of hoe we in een speciaal gebied het land bewerken. Die cultuur is nooit klaar maar altijd in beweging. Wat we vroeger normaal vonden (de man die zijn hoed afneemt voor een dame) vinden we nu ouderwets. En wat we vandaag heel erg hip vinden, vinden we volgend jaar misschien heel stom. Cultuur is dus ook wat we mooi en lelijk vinden, wat we stoer en stom vinden. Hoe dan ook, iedereen die zijn gordijnen openschuift en deel uitmaakt van de wereld om zich heen is automatisch een stukje van de cultuur. En draagt daar automatisch aan bij.

Cultuur verbindt ons dus met elkaar. Als je die cultuur vervolgens zichtbaar of beleefbaar kunt maken, dan snap je beter waar je deel van uitmaakt. Dan begrijp je de wereld om je heen beter. Dan kun je je ook beter verhouden tot andere mensen omdat je weet welke gebruiken en gewoontes ze hebben. Als je je cultuur niet zou kennen of begrijpen, dan zou je minder houvast hebben, veel meer op jezelf aangewezen zijn en gewild of ongewild minder rekening met een ander kunnen houden omdat je je omgeving niet zou begrijpen.

Kunstenaars zijn mensen die vaak de cultuur proberen te vertalen naar een kunstwerk. Die kunstwerken zijn dus eigenlijk de producten van wat we met elkaar zijn. Sommige kunstenaars willen ook ontregelen; kloppen onze afspraken met elkaar wel? Hebben we geen vreemde gewoontes? Soms zijn kunstwerken ook weer van invloed op onze cultuur. Cultuur is immers nooit klaar maar altijd in ontwikkeling.

Als je inzoomt op de Zaanse cultuur dan zie je het patroon van mensen die een moeilijk bewoonbaar veenmoerasgebied hebben weten te temmen. Toen ze dat voor elkaar hadden, keken ze wat ze met hun kennis nog meer konden ondernemen. Van natte voeten naar windmolens. Van windmolens naar industriemolens. En van industriemolens naar fabrieken. Harde werkers dus. Met hun specifieke mentaliteit als gevolg. Innovatief en ondernemend. Bij hard werken heb je geen tijd voor gezeur. En bij schouders eronder moet de een zich niet beter voelen dan een ander. Het Zaanse landschap is ook meer een cultuurlandschap dan een origineel natuurgebied – gecreëerd door mensen. Door de houtzaagmolens en scheepsbouw houden ze van hout. Dat zie je aan hun huizen, hun dorpen. En dat heeft mede hun smaak gevormd. Dat inspireerde ook weer kunstenaars, zoals Monet. Zoals hun innovatieve geest ook de Tsaar van Rusland hierheen trok.

Het is belangrijk dat een mens snapt waar hij deel van uitmaakt. Daarom moeten we onze cultuur koesteren. Bijvoorbeeld door ons materiële (spullen) en immateriële (verhalen) erfgoed te bewaren, door te geven en uit te leggen. Door kunstenaars in ons midden te laten werken en naar hun kunstwerken te kijken – die gaan per slot van rekening over ons. De praktijk leert dat een samenleving die investeert in cultuur er op alle fronten rijker van wordt – daarmee investeer je in de gedeelde kwaliteit van leven en bestrijdt je direct ook armoede. Als we geen geld meer zouden stoppen in (het behoud van onze) cultuur, dan zijn we nog slechts individuen die hun gedeelde samenhang en eigenheid kwijt zijn. En daarmee van ons pad afraken. En wie wil dat?

Jan Hovers
Directeur Zaans Museum

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *