Zaans Museum opent tentoonstelling over ontstaan van Nederlands bekendste erfgoedicoon.
Dromen in hout. Het verhaal van de Zaanse Schans
Zaandam, 3 juni 2026
Als in de loop van de 20ste eeuw Zaanse karakteristieke houten huizen en molens dreigen te verdwijnen onder moderne fabrieken en woonwijken, wordt een uniek reddingsprogramma op touw gezet. Het resultaat is de Zaanse Schans. Hoe kan het dat dit kleine Zaanse buurtje met zijn molens en groene huizen zo’n wereldwijde aantrekkingskracht heeft en dat het symbool is komen te staan voor het ‘echte Nederland’? Dat onderzoekt het Zaans Museum in de tentoonstelling Dromen in hout. Het verhaal van de Zaanse Schans. Te zien van 6 juni 2026 t/m 6 september 2027.
Transport woning Noorderkerkstraat 7 naar Kalverringdijk 7 op de Zaanse Schans (1963), collectie stichting Zaanse Schans.
Van reddingsplan tot nationaal symbool
Wat tijdens de wederopbouw begint als een lokale reddingsoperatie voor de lokale houtbouw, groeit uit tot een internationaal icoon dat inmiddels jaarlijks bijna drie miljoen bezoekers trekt en wereldwijd wordt gezien als hét beeld van Nederland. Vanaf 1955 worden tientallen historische gebouwen vanuit de hele Zaanstreek over land en water naar hun nieuwe bestemming vervoerd. Aan de basis van de Zaanse Schans staan visionairs als architect Jaap Schipper (1915-2010) en kunstenaar-onderwijzer Frans Mars (1903-1973). Het resultaat is nadrukkelijk geen openluchtmuseum, maar een levende woon- en werkwijk waar mensen wonen, werken en ondernemen. Die keuze bepaalt nog altijd het unieke karakter van de Zaanse Schans.
Frans Mars, Zicht op de Julianabrug, met op de achtergrond molen ‘De Ooievaar’ en de stijfselfabriek De Bijenkorf 1955, collectie Zaans Museum.
Achter het wereldberoemde beeld
De tentoonstelling laat zien hoe de Zaanse Schans uitgroeit tot een nationaal visitekaartje. De Nederlandse overheid presenteert het erfgoeddorp aan buitenlandse delegaties en staatshoofden, onder wie Gorbatsjov en de familie van de Indiase president Kovind. Tegelijkertijd omarmen ook grote Zaanse bedrijven als Albert Heijn en Verkade het karakteristieke beeld van molens en groene houten huizen, waarmee zij Zaans tot kwaliteitskeurmerk verheffen. Filmmakers en toeristische organisaties ten slotte zien in de Schans een gedroomd decor. Door die voortdurende verspreiding groeit de Zaanse Schans uit tot een van de meest herkenbare beelden van Nederland en een wereldwijd icoon.
Verborgen verhalen en bijzondere objecten
Voor Dromen in hout brengt het Zaans Museum, gelegen op de Zaanse Schans, een groot aantal bijzondere objecten samen die normaal gesproken niet zichtbaar zijn voor publiek. In het museum gaat het verhaal over de Zaanse cultuur en geschiedenis dat buiten te zien is verder. Bezoekers ontdekken originele interieuronderdelen uit verdwenen huizen, historische documenten, schilderijen, foto’s, filmbeelden en verhalen van gebouwen die vóór hun verhuizing een heel ander leven leidden. Ook leren zij de mensen die nu op de Zaanse Schans wonen en werken kennen: vroegere en huidige bewoners, molenaars, restauratiespecialisten, schilders en houtbouwexperts. Hun vakmanschap houdt kennis levend die in veel gevallen dreigt te verdwijnen.
Tegeltableau ‘Zeegezicht met haringvloot’ (1700-1733) door Cornelis Pietersz. Boumeester (1652-1733), collectie stichting Zaanse Schans.
Actueel debat
Dromen in hout plaatst het verleden nadrukkelijk naast actuele vragen over de toekomst van de Zaanse Schans. De initiatiefnemers kunnen zich in de jaren vijftig bij het huidige massatoerisme nog niets voorstellen, maar inmiddels bezoeken jaarlijks miljoenen mensen het erfgoeddorp. Dat succes brengt nieuwe uitdagingen met zich mee. Hoe blijft de Zaanse Schans leefbaar voor bewoners? Hoe wordt het erfgoed beschermd tegen de druk van grote bezoekersstromen? Wie draagt de verantwoordelijkheid voor beheer en onderhoud? En van wie is de Zaanse Schans eigenlijk? De tentoonstelling sluit aan bij de actuele discussie over de toekomst van een van de bekendste erfgoedlocaties van Nederland. Dromen in hout geeft geen antwoord, maar laat bezoekers zelf nadenken over de positieve en negatieve effecten van toerisme op erfgoed.
Praktische informatie
Dromen in hout. Het verhaal van de Zaanse Schans
6 juni 2026 t/m 6 september 2027
Zaans Museum, Schansend 7, Zaandam
www.zaansmuseum.nl/dromen-in-hout
Noot voor de redactie
Beeldmateriaal in hoge resolutie is hier beschikbaar.
Voor meer informatie of interviewverzoeken:
Sara Dekker
Marketing & Communicatie Zaans Museum
communicatie@zaansmuseum.nl
